تفاوت زردی فیزیولوژیک و زردی پاتولوژیک در نوزادان
- بدون نظر
- دسته بندی: مقالات آموزشی
زردی نوزاد یکی از شایعترین مشکلات روزهای ابتدایی تولد است و تقریباً بیشتر نوزادان درجاتی از آن را تجربه میکنند. مشاهده زرد شدن پوست یا سفیدی چشم نوزاد میتواند برای والدین نگرانکننده باشد، اما واقعیت این است که همه موارد زردی خطرناک نیستند. از نظر پزشکی، زردی نوزادان به دو نوع اصلی زردی فیزیولوژیک (طبیعی) و زردی پاتولوژیک (غیرطبیعی) تقسیم میشود. شناخت تفاوت زردی فیزیولوژیک و پاتولوژیک در نوزادان به والدین کمک میکند تا بدانند چه زمانی جای نگرانی نیست و چه زمانی باید فوراً به پزشک متخصص کودکان مراجعه کنند. در این مقاله بهطور کامل تفاوت زردی فیزیولوژیک و زردی پاتولوژیک، علل، علائم، روش تشخیص و درمان هرکدام را بررسی میکنیم.
زردی نوزاد چیست؟
زردی نوزاد به حالتی گفته میشود که پوست و سفیدی چشم نوزاد به رنگ زرد متمایل میشود. این وضعیت به دلیل افزایش مادهای به نام بیلیروبین در خون نوزاد ایجاد میشود.
بیلیروبین محصول تجزیه طبیعی گلبولهای قرمز خون است. در بزرگسالان، کبد بهراحتی این ماده را پردازش و دفع میکند، اما در نوزادان—بهویژه در روزهای اول تولد—کبد هنوز بهطور کامل تکامل نیافته و ممکن است بیلیروبین در خون تجمع پیدا کند.
زردی فیزیولوژیک نوزاد چیست؟
زردی فیزیولوژیک شایعترین نوع زردی در نوزادان است و در اغلب موارد طبیعی، موقتی و بیخطر محسوب میشود.
ویژگیهای زردی فیزیولوژیک
زردی فیزیولوژیک معمولاً دارای ویژگیهای زیر است:
- شروع زردی از روز دوم یا سوم تولد
- افزایش تدریجی و ملایم زردی
- محدود بودن زردی به صورت و قسمت بالایی بدن
- نداشتن علائم غیرطبیعی دیگر
- کاهش و برطرف شدن خودبهخود طی ۱ تا ۲ هفته در نوزادان رسیده
این نوع زردی به دلیل نابالغ بودن موقت کبد نوزاد ایجاد میشود و معمولاً نیازی به درمان خاص ندارد، فقط تحت نظر پزشک پیگیری میشود.
آیا زردی فیزیولوژیک نیاز به درمان دارد؟
در بیشتر موارد، زردی فیزیولوژیک فقط نیاز به بررسی و پایش دارد. پزشک متخصص کودکان ممکن است توصیه کند:
- تغذیه نوزاد منظم و کافی باشد
- شیردهی با فواصل کوتاه انجام شود
- سطح بیلیروبین در صورت نیاز اندازهگیری شود
تنها در صورتی که شدت زردی از حد طبیعی فراتر رود، ممکن است درمانهایی مانند فتوتراپی پیشنهاد شود.
زردی پاتولوژیک نوزاد چیست؟
زردی پاتولوژیک نوعی زردی غیرطبیعی و بالقوه خطرناک است که نیاز به بررسی و درمان فوری دارد. این نوع زردی میتواند نشانه یک بیماری یا مشکل زمینهای باشد.
ویژگیهای زردی پاتولوژیک
زردی پاتولوژیک معمولاً با یک یا چند مورد از علائم زیر همراه است:
- شروع زردی در ۲۴ ساعت اول پس از تولد
- افزایش سریع و شدید زردی
- گسترش زردی به تمام بدن، دستها و پاها
- ادامه زردی بیش از ۲ هفته در نوزادان رسیده
- همراهی با بیحالی، تغذیه ضعیف یا گریه غیرعادی
- بالا بودن غیرطبیعی سطح بیلیروبین
در این موارد، زردی دیگر یک وضعیت طبیعی محسوب نمیشود و باید علت آن مشخص شود.
علل زردی پاتولوژیک در نوزادان
زردی پاتولوژیک میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله:
- ناسازگاری گروه خونی مادر و نوزاد
- کمبود آنزیمهای خاص مانند G6PD
- عفونتهای نوزادی
- مشکلات کبدی یا صفراوی
- خونریزی داخلی یا هماتوم
- بیماریهای متابولیک نادر
تشخیص علت دقیق زردی پاتولوژیک اهمیت زیادی در انتخاب روش درمان دارد.
تفاوتهای اصلی زردی فیزیولوژیک و پاتولوژیک
برای درک بهتر، تفاوتهای این دو نوع زردی را میتوان بهصورت خلاصه چنین بیان کرد:
- زمان شروع: زردی فیزیولوژیک بعد از روز دوم تولد شروع میشود، اما زردی پاتولوژیک معمولاً در ۲۴ ساعت اول ظاهر میشود.
- شدت زردی: زردی فیزیولوژیک خفیف تا متوسط است، در حالی که زردی پاتولوژیک شدید و پیشرونده است.
- مدت زمان: زردی فیزیولوژیک موقتی است، اما زردی پاتولوژیک طولانیمدت یا رو به افزایش است.
- نیاز به درمان: زردی فیزیولوژیک اغلب بدون درمان برطرف میشود، ولی زردی پاتولوژیک نیاز به درمان فوری دارد.
چرا زردی پاتولوژیک خطرناک است؟
در صورتی که زردی پاتولوژیک بهموقع تشخیص داده نشود، سطح بالای بیلیروبین ممکن است وارد مغز نوزاد شود و باعث عارضهای جدی به نام کرنایکتروس شود. این عارضه میتواند منجر به:
- آسیب دائمی مغز
- اختلال شنوایی
- مشکلات حرکتی
- عقبماندگی رشدی
به همین دلیل، تشخیص زودهنگام تفاوت زردی طبیعی و غیرطبیعی بسیار حیاتی است.
تشخیص نوع زردی چگونه انجام میشود؟
تشخیص تفاوت زردی فیزیولوژیک و پاتولوژیک فقط با مشاهده ظاهری کافی نیست. پزشک متخصص کودکان از روشهای زیر استفاده میکند:
- معاینه بالینی نوزاد
- اندازهگیری زردی با دستگاه پوستی
- آزمایش خون برای تعیین سطح بیلیروبین
- بررسی سابقه بارداری و زایمان
بر اساس این اطلاعات، نوع زردی و نیاز به درمان مشخص میشود.
درمان زردی پاتولوژیک
درمان زردی پاتولوژیک به علت و شدت آن بستگی دارد و ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- فتوتراپی (نوردرمانی)
- درمان عفونت یا بیماری زمینهای
- در موارد نادر، تعویض خون
به توصیه دکتر کامیبز هرمان مقدم، متخصص کودکان، هرگونه شک به زردی غیرطبیعی باید جدی گرفته شود و درمان نباید به تأخیر بیفتد.
نقش والدین در تشخیص زودهنگام
والدین نقش بسیار مهمی در تشخیص زودهنگام زردی خطرناک دارند. توجه به رنگ پوست، چشمها، رفتار و تغذیه نوزاد میتواند کمککننده باشد. در صورت مشاهده هرگونه علامت غیرعادی، مراجعه سریع به پزشک بهترین تصمیم است.
جمعبندی
زردی نوزاد همیشه به معنای خطر نیست، اما همه انواع آن هم بیخطر نیستند. زردی فیزیولوژیک یک وضعیت طبیعی و موقتی است، در حالی که زردی پاتولوژیک میتواند نشانه یک مشکل جدی باشد. آگاهی والدین از تفاوت این دو نوع زردی و مراجعه بهموقع به متخصص کودکان، نقش کلیدی در حفظ سلامت نوزاد دارد.