علت دلدرد و نفخ نوزاد چیست و چگونه آن را کاهش دهیم؟
- بدون نظر
- دسته بندی: مقالات آموزشی
دلدرد و نفخ نوزاد یکی از رایجترین مشکلاتی است که بسیاری از والدین در ماههای اول زندگی کودک با آن مواجه میشوند. گریههای طولانی، جمع کردن پاها به سمت شکم، بیقراری پس از شیر خوردن و اختلال در خواب از نشانههایی هستند که میتوانند والدین را نگران کنند. در بسیاری از موارد، نفخ و دلدرد نوزاد بخشی طبیعی از روند تکامل دستگاه گوارش است و با افزایش سن کودک بهبود پیدا میکند. با این حال، شناخت علتهای این مشکل و روشهای کاهش آن میتواند به آرامش بیشتر نوزاد و والدین کمک کند.
دستگاه گوارش نوزاد در بدو تولد هنوز بهطور کامل تکامل نیافته است. به همین دلیل هضم شیر، دفع گازهای روده و تنظیم حرکات گوارشی در ماههای اول زندگی با چالشهایی همراه است. همین مسئله باعث میشود بسیاری از نوزادان درجاتی از نفخ و دلدرد را تجربه کنند.
دلدرد و نفخ نوزاد چیست؟
نفخ زمانی ایجاد میشود که مقدار زیادی هوا یا گاز در معده و رودههای نوزاد جمع شود. این گازها میتوانند باعث احساس فشار، ناراحتی و درد در شکم شوند. در نتیجه نوزاد بیقرار میشود و با گریه سعی میکند ناراحتی خود را نشان دهد.
دلدرد نوزادی یا کولیک نیز یکی از دلایل شایع گریههای طولانی در ماههای اول زندگی است. در این حالت، نوزاد سالم به نظر میرسد اما ساعتهای مشخصی از روز، معمولاً عصرها و شبها، گریههای شدید و طولانی دارد.
مهمترین علل دلدرد و نفخ در نوزادان
۱. بلعیدن هوا هنگام شیر خوردن
یکی از شایعترین دلایل نفخ، ورود هوا به معده هنگام تغذیه است. اگر نوزاد هنگام شیر خوردن بهدرستی سینه مادر یا سرشیشه را در دهان نگیرد، مقدار بیشتری هوا وارد دستگاه گوارش میشود.
نشانههای این وضعیت عبارتاند از:
- آروغ زدن زیاد
- بیقراری بعد از شیر خوردن
- نفخ شکم
- بالا آوردن شیر
۲. کامل نبودن دستگاه گوارش
در ماههای ابتدایی زندگی، رودهها و معده نوزاد هنوز در حال تکامل هستند. به همین دلیل دفع گازهای رودهای بهخوبی انجام نمیشود و نوزاد ممکن است احساس نفخ و ناراحتی داشته باشد.
این موضوع معمولاً با افزایش سن و رشد سیستم گوارشی بهبود پیدا میکند.
۳. کولیک نوزادی
کولیک یکی از دلایل مهم دلدرد در نوزادان است. علت دقیق آن هنوز کاملاً مشخص نیست، اما عوامل مختلفی در ایجاد آن نقش دارند.
ویژگیهای کولیک:
- گریه بیش از سه ساعت در روز
- حداقل سه روز در هفته
- ادامه وضعیت برای چند هفته
- جمع کردن پاها به سمت شکم
- قرمز شدن صورت هنگام گریه
۴. تغذیه بیش از حد
گاهی والدین تصور میکنند هر بار گریه نوزاد به دلیل گرسنگی است و او را بیش از نیاز تغذیه میکنند. پر شدن بیش از حد معده میتواند باعث احساس فشار، نفخ و دلدرد شود.
۵. حساسیت غذایی
برخی نوزادان ممکن است به پروتئین شیر گاو یا بعضی مواد غذایی حساس باشند. در نوزادانی که از شیر مادر تغذیه میکنند، گاهی مواد غذایی مصرفی مادر نیز میتواند روی دستگاه گوارش کودک تأثیر بگذارد.
علائم احتمالی شامل:
- نفخ شدید
- دلدرد
- اسهال
- بیقراری
- بثورات پوستی
۶. یبوست
یبوست میتواند باعث تجمع گاز و درد شکمی شود. اگر نوزاد به سختی دفع انجام میدهد یا مدفوع سفت دارد، ممکن است نفخ و دلدرد نیز تجربه کند.
علائم نفخ و دلدرد در نوزاد
والدین معمولاً از روی رفتار نوزاد متوجه وجود ناراحتی میشوند. برخی علائم شایع عبارتاند از:
- گریه ناگهانی و شدید
- جمع کردن پاها روی شکم
- سفت شدن شکم
- پیچ و تاب خوردن
- بیقراری بعد از شیر خوردن
- اختلال خواب
- خروج مکرر گاز از روده
به گفته دکتر کامبیز هرمان مقدم، متخصص کودکان، بیشتر موارد نفخ و دلدرد نوزادی با اقدامات ساده و مراقبت صحیح قابل کنترل هستند و بهمرور زمان بهبود پیدا میکنند.
چگونه نفخ و دلدرد نوزاد را کاهش دهیم؟
گرفتن آروغ بعد از هر وعده شیر
یکی از مؤثرترین راهها برای کاهش نفخ، گرفتن آروغ نوزاد است.
بعد از تغذیه:
- نوزاد را روی شانه قرار دهید.
- بهآرامی پشت او را ماساژ دهید.
- چند دقیقه صبر کنید تا هوای اضافی خارج شود.
- اصلاح وضعیت شیردهی
نوزاد باید بهدرستی سینه یا سرشیشه را در دهان بگیرد تا هوای کمتری وارد معده شود.
در صورت استفاده از شیشه شیر، استفاده از سرشیشه مناسب نیز اهمیت زیادی دارد.
ماساژ شکم
ماساژ آرام شکم با حرکات دایرهای میتواند به خروج گازهای روده کمک کند.
این کار باید بسیار آرام و بدون فشار انجام شود.
حرکت دادن پاها
حرکت دادن پاهای نوزاد مانند رکاب زدن دوچرخه یکی از روشهای مؤثر برای خروج گازهای محبوس در روده است.
تماس پوست با پوست
قرار گرفتن نوزاد در آغوش مادر یا پدر باعث آرامش بیشتر و کاهش استرس میشود. این موضوع میتواند شدت گریههای ناشی از دلدرد را کمتر کند.
حفظ آرامش محیط
نور زیاد، صدای بلند و تحریک بیش از حد میتوانند بیقراری نوزاد را افزایش دهند. محیط آرام به کاهش علائم کمک میکند.
چه غذاهایی ممکن است در شیر مادر تأثیر بگذارند؟
در بعضی نوزادان حساس، برخی مواد غذایی مصرفی مادر ممکن است باعث تشدید نفخ شوند.
این مواد ممکن است شامل:
- نوشابههای گازدار
- غذاهای بسیار چرب
- کلم و گلکلم
- حبوبات
- برخی لبنیات
البته حذف این مواد باید فقط در صورت مشاهده ارتباط واضح با علائم نوزاد انجام شود و بهتر است با پزشک مشورت شود.
چه زمانی دلدرد نوزاد طبیعی نیست؟
اگرچه بیشتر موارد نفخ و دلدرد طبیعی هستند، اما برخی علائم نیاز به بررسی پزشکی دارند.
علائم هشدار:
- تب
- استفراغ مکرر
- وجود خون در مدفوع
- کاهش وزن
- امتناع از شیر خوردن
- بیحالی شدید
- نفخ بسیار شدید و مداوم
در صورت مشاهده این نشانهها باید سریعاً به پزشک مراجعه شود.
آیا دارو برای نفخ نوزاد لازم است؟
در بیشتر موارد خیر. بسیاری از نوزادان بدون نیاز به دارو و تنها با اصلاح روش تغذیه و مراقبت مناسب بهبود پیدا میکنند.
مصرف هرگونه داروی ضدنفخ یا قطرههای گوارشی باید تنها با تجویز پزشک انجام شود.
نفخ نوزاد تا چه سنی ادامه دارد؟
بیشتر نوزادان در سه تا چهار ماه اول زندگی بیشترین میزان نفخ و دلدرد را تجربه میکنند. با رشد دستگاه گوارش و بهبود عملکرد رودهها، این علائم معمولاً کاهش پیدا میکنند.
در بسیاری از کودکان، تا پایان شش ماهگی مشکل تقریباً برطرف میشود.
جمعبندی
دلدرد و نفخ نوزاد از شایعترین مشکلات دوران شیرخوارگی هستند و معمولاً به دلیل تکامل نیافتن کامل دستگاه گوارش، بلع هوا هنگام شیر خوردن یا کولیک نوزادی ایجاد میشوند. خوشبختانه بیشتر موارد خطرناک نیستند و با اقداماتی مانند گرفتن آروغ، اصلاح شیردهی، ماساژ شکم و ایجاد محیط آرام قابل کنترل هستند.
با این حال، اگر نفخ و دلدرد با علائمی مانند تب، استفراغ، بیحالی یا کاهش وزن همراه باشد، بررسی پزشکی ضروری است. آگاهی والدین و مراجعه بهموقع به پزشک میتواند از بروز مشکلات جدی جلوگیری کند و به سلامت و آرامش بیشتر نوزاد کمک نماید.