تأخیر در راه رفتن کودک؛ از چه سنی باید نگران شویم؟
- بدون نظر
- دسته بندی: مقالات آموزشی
راه رفتن یکی از مهم‌ترین مراحل رشد حرکتی کودک است که معمولاً والدین با هیجان زیادی منتظر آن هستند. با این حال، زمان شروع راه رفتن در همه کودکان یکسان نیست. بعضی از کودکان پیش از یک‌سالگی نخستین قدم‌های خود را برمی‌دارند، در حالی که برخی دیگر برای یادگیری این مهارت به زمان بیشتری نیاز دارند. به همین دلیل، دیر راه رفتن کودک همیشه به معنای وجود یک مشکل پزشکی نیست؛ اما گاهی می‌تواند نشانه‌ای از تأخیر در رشد حرکتی باشد که نیاز به بررسی دارد.
سؤال مهم این است که تأخیر در راه رفتن کودک از چه سنی نگران‌کننده می‌شود و والدین چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنند؟ در این مقاله، زمان طبیعی شروع راه رفتن، علت‌های احتمالی تأخیر حرکتی، علائم هشداردهنده و روش‌های کمک به کودک را بررسی می‌کنیم.
کودک از چه سنی باید راه برود؟
بیشتر کودکان نخستین قدم‌های مستقل خود را بین ۱۲ تا ۱۸ ماهگی برمی‌دارند؛ البته دامنه طبیعی رشد می‌تواند متفاوت باشد. برخی کودکان در حدود ۹ تا ۱۲ ماهگی شروع به راه رفتن می‌کنند و بعضی دیگر نزدیک به ۱۸ ماهگی به این مرحله می‌رسند.
بر اساس راهنمای مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC)، راه رفتن بدون کمک دیگران یا تکیه به وسایل، یکی از نقاط عطف رشد در ۱۸ ماهگی است. بنابراین، اگر کودک در این سن هنوز به‌تنهایی راه نمی‌رود، بهتر است وضعیت رشد حرکتی او توسط پزشک بررسی شود.
نکته مهم این است که برای ارزیابی رشد کودک نباید فقط به زمان راه رفتن توجه کرد. توانایی نشستن، ایستادن، جابه‌جایی روی زمین، گرفتن وسایل و استفاده متعادل از دست‌ها و پاها نیز اطلاعات مهمی درباره روند رشد او ارائه می‌دهند.
مراحل طبیعی رشد حرکتی کودک تا زمان راه رفتن
کودک پیش از آنکه بتواند مستقل راه برود، معمولاً چند مرحله از رشد حرکتی را پشت سر می‌گذارد. آشنایی با این مراحل به والدین کمک می‌کند تا وضعیت فرزند خود را بهتر ارزیابی کنند.
۱. نشستن بدون کمک
بسیاری از کودکان در حدود ۶ تا ۹ ماهگی به‌تدریج توانایی نشستن بدون تکیه‌گاه را پیدا می‌کنند. این مهارت به تقویت عضلات تنه و حفظ تعادل کمک می‌کند.
۲. حرکت روی زمین
کودک ممکن است برای جابه‌جایی چهار دست‌وپا حرکت کند، روی شکم بخزد یا با کمک دست‌ها و پاها خود را به سمت اسباب‌بازی‌ها برساند. همه کودکان الزاماً چهار دست‌وپا نمی‌روند و تفاوت در شیوه جابه‌جایی به‌تنهایی نشانه اختلال نیست.
۳. ایستادن با کمک
در حدود ۹ تا ۱۲ ماهگی، بسیاری از کودکان تلاش می‌کنند با گرفتن مبل یا دست والدین بایستند. این مرحله به تقویت عضلات پا و تمرین حفظ تعادل کمک می‌کند.
۴. راه رفتن با تکیه به وسایل
کودک ممکن است در امتداد مبل یا وسایل محکم حرکت کند و با گرفتن آن‌ها چند قدم بردارد. این رفتار معمولاً مقدمه‌ای برای راه رفتن مستقل است.
۵. برداشتن قدم‌های مستقل
کودک به‌تدریج اعتمادبه‌نفس بیشتری پیدا می‌کند، دست‌هایش را برای حفظ تعادل آزاد می‌کند و قدم‌های کوتاهی برمی‌دارد. با تمرین، تعداد قدم‌ها افزایش می‌یابد و راه رفتن او روان‌تر می‌شود.
این سنین تقریبی هستند و ارزیابی رشد باید با توجه به مجموعه مهارت‌های کودک و شرایط فردی او انجام شود.
چه زمانی تأخیر در راه رفتن کودک نگران‌کننده است؟
اگر کودک در ۱۲ ماهگی هنوز راه نمی‌رود، لزوماً جای نگرانی نیست؛ زیرا بسیاری از کودکان در این سن تازه در حال ایستادن با کمک یا حرکت در کنار وسایل هستند.
با این حال، اگر کودک تا ۱۸ ماهگی نتواند به‌صورت مستقل راه برود، بهتر است برای ارزیابی رشد حرکتی به متخصص اطفال مراجعه کنید. لازم نیست تا دو سالگی صبر کنید تا مشخص شود آیا مشکلی وجود دارد یا خیر.
همچنین، در شرایط زیر بهتر است بررسی پزشکی زودتر انجام شود:
- کودک در ایستادن یا تحمل وزن بدن روی پاهای خود مشکل دارد.
- مهارت‌های حرکتی او نسبت به قبل پیشرفت محسوسی ندارند.
- کودک هنگام حرکت، یک سمت بدن خود را کمتر از سمت دیگر به کار می‌گیرد.
- عضلات پاها بیش از حد سفت یا شل به نظر می‌رسند.
- کودک در کنار تأخیر راه رفتن، در نشستن یا سایر مراحل رشد نیز مشکل دارد.
- کودک قبلاً توانایی حرکتی مشخصی داشته، اما آن را از دست داده است.
از دست دادن مهارت‌های حرکتی قبلی اهمیت ویژه‌ای دارد و باید در اسرع وقت بررسی شود. اگر ضعف ناگهانی، ناتوانی جدید در راه رفتن یا علائم عصبی حاد ایجاد شود، ارزیابی اورژانسی لازم است.
علت دیر راه رفتن کودک چیست؟
تأخیر در راه رفتن می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد. تشخیص علت دقیق به بررسی وضعیت جسمی کودک، سابقه تولد و روند رشد او نیاز دارد.
۱. تفاوت طبیعی در سرعت رشد
برخی کودکان به‌طور طبیعی دیرتر از همسالان خود راه می‌روند. اگر کودک سایر مهارت‌های حرکتی را به‌تدریج کسب می‌کند، فعال است و نشانه هشداردهنده دیگری ندارد، ممکن است صرفاً به زمان بیشتری نیاز داشته باشد. با این حال، رسیدن به ۱۸ ماهگی بدون راه رفتن مستقل همچنان نیازمند ارزیابی است.
۲. تولد زودرس
کودکانی که پیش از موعد به دنیا آمده‌اند، ممکن است بعضی از مراحل رشد را دیرتر کسب کنند. در ارزیابی این کودکان، پزشک می‌تواند سن اصلاح‌شده را نیز در نظر بگیرد؛ یعنی سن کودک با توجه به تعداد هفته‌های زودتر متولد شدن او محاسبه شود.
۳. ضعف عضلانی یا مشکلات حرکتی
برای راه رفتن، عضلات تنه و پاها باید قدرت کافی داشته باشند و سیستم عصبی بتواند حرکات را هماهنگ کند. ضعف عضلانی، برخی اختلالات عصبی‌عضلانی و مشکلات کنترل حرکات می‌توانند بر زمان شروع راه رفتن تأثیر بگذارند.
۴. مشکلات ارتوپدی
برخی مشکلات ساختاری استخوان‌ها، مفاصل یا پاها ممکن است حرکت کردن و حفظ تعادل را دشوار کنند. پزشک با معاینه می‌تواند مشخص کند که آیا بررسی ارتوپدی لازم است یا خیر.
۵. اختلالات عصبی یا تأخیر کلی رشد
در بعضی موارد، دیر راه رفتن می‌تواند بخشی از تأخیر رشد حرکتی یا تأخیر در چند حوزه رشدی باشد. گاهی نیز بیماری‌های عصبی یا شرایط پزشکی زمینه‌ای در این مسئله نقش دارند. وجود چنین احتمالی به این معنا نیست که هر کودک دیرراه‌رونده به بیماری مبتلاست؛ بلکه نشان می‌دهد بررسی دقیق اهمیت دارد.
۶. فرصت ناکافی برای حرکت و بازی
کودک برای یادگیری مهارت‌های حرکتی به فرصت کافی برای حرکت آزادانه و تمرین در محیطی امن نیاز دارد. محدود بودن زمان بازی روی زمین یا استفاده طولانی از وسایلی که حرکت کودک را محدود می‌کنند، ممکن است فرصت تمرین را کاهش دهد. البته نمی‌توان همه موارد تأخیر در راه رفتن را به این عوامل نسبت داد.
آیا دیر راه رفتن کودک بر هوش او تأثیر می‌گذارد؟
دیر راه رفتن به‌تنهایی به معنای پایین بودن هوش کودک نیست. رشد حرکتی، زبانی، شناختی و اجتماعی حوزه‌های مرتبط اما متمایزی هستند و ممکن است با سرعت‌های متفاوت پیشرفت کنند.
با این حال، اگر تأخیر راه رفتن با مشکلات گفتاری، ارتباطی، یادگیری یا سایر مهارت‌های رشدی همراه باشد، لازم است وضعیت کلی رشد کودک بررسی شود.
ارزیابی به‌موقع کمک می‌کند تا در صورت وجود مشکل، خدمات حمایتی یا درمانی مناسب زودتر آغاز شوند. بنابراین، بهتر است والدین به‌جای مقایسه کودک با همسالان، روند پیشرفت مهارت‌های او را دنبال کنند.
چگونه به کودک برای یادگیری راه رفتن کمک کنیم؟
والدین می‌توانند با فراهم کردن محیطی امن و تشویق کودک به حرکت، فرصت تمرین مهارت‌های حرکتی را افزایش دهند.
- فضای امن ایجاد کنید: محیطی فراهم کنید که کودک بتواند زیر نظر بزرگسالان حرکت کند و اطراف خود را کشف کند.
- از اسباب‌بازی‌های جذاب استفاده کنید: قرار دادن اسباب‌بازی مورد علاقه در فاصله‌ای مناسب می‌تواند کودک را به حرکت و تلاش برای رسیدن به آن تشویق کند.
- بازی روی زمین را افزایش دهید: بازی متناسب با سن، به تقویت عضلات و تمرین تغییر وضعیت بدن کمک می‌کند.
- برای ایستادن فرصت فراهم کنید: کودک می‌تواند در صورت آمادگی، با گرفتن وسایل محکم و ایمن، ایستادن و جابه‌جایی در کنار آن‌ها را تمرین کند.
- از مقایسه و اجبار بپرهیزید: کودک را مجبور نکنید قدم بردارد و او را با خواهر، برادر یا کودکان دیگر مقایسه نکنید.
- از روروئک چرخ‌دار استفاده نکنید: روروئک به کودک راه رفتن مستقل را آموزش نمی‌دهد و می‌تواند خطر سقوط و آسیب را افزایش دهد.
اگر کودک تأخیر حرکتی دارد، تمرین‌های خانگی جایگزین ارزیابی تخصصی نیستند. در صورت نیاز، پزشک یا فیزیوتراپیست کودکان می‌تواند تمرین‌های مناسب با شرایط او را پیشنهاد کند.
پزشک چگونه علت تأخیر در راه رفتن را تشخیص می‌دهد؟
در اولین مرحله، پزشک درباره زمان تولد، سابقه بیماری‌ها، مراحل قبلی رشد و زمان شروع مهارت‌های حرکتی سؤال می‌کند. سپس وضعیت عضلات، قدرت پاها، تعادل، نحوه ایستادن و حرکت کودک را بررسی می‌کند.
با توجه به یافته‌های معاینه، ممکن است ارزیابی تکمیلی توسط متخصص مربوطه، فیزیوتراپی حرکتی یا آزمایش‌های مشخصی لازم باشد. همه کودکان به تصویربرداری یا آزمایش‌های متعدد نیاز ندارند؛ انتخاب بررسی‌ها به علت احتمالی و علائم کودک بستگی دارد.
والدین می‌توانند پیش از مراجعه، زمان کسب مهارت‌های مختلف و هرگونه تغییر در حرکت کودک را یادداشت کنند. فیلم کوتاهی از نحوه نشستن، ایستادن یا تلاش کودک برای راه رفتن نیز ممکن است به پزشک در شناخت بهتر وضعیت او کمک کند.
جمع‌بندی
تأخیر در راه رفتن کودک همیشه نشانه یک بیماری نیست و بعضی کودکان به‌طور طبیعی دیرتر از دیگران قدم برمی‌دارند. با این حال، بیشتر کودکان تا ۱۸ ماهگی توانایی راه رفتن مستقل را کسب می‌کنند و نرسیدن به این مرحله، دلیل مناسبی برای بررسی رشد حرکتی است.
اگر کودک شما در ایستادن مشکل دارد، از یک سمت بدن کمتر استفاده می‌کند، عضلات بسیار سفت یا شل دارد یا مهارت‌های قبلی خود را از دست داده است، مراجعه را به تعویق نیندازید.
دکتر کامبیز هرمان مقدم بر اهمیت توجه به مراحل رشد و بررسی به‌موقع علائم هشداردهنده در کودکان تأکید دارد. تشخیص زودهنگام مشکلات احتمالی می‌تواند به انتخاب مسیر درمانی مناسب و حمایت بهتر از رشد کودک کمک کند.
توجه: این مقاله جنبه اطلاع‌رسانی دارد و جایگزین معاینه و تشخیص پزشک نیست. در صورت نگرانی درباره رشد حرکتی فرزندتان، برای ارزیابی تخصصی اقدام کنید.
