علائم کمآبی بدن در نوزادان و راههای پیشگیری
- بدون نظر
- دسته بندی: مقالات آموزشی
کمآبی بدن در نوزادان یکی از وضعیتهایی است که میتواند به سرعت پیشرفت کند و در صورت بیتوجهی، خطرات جدی برای سلامت کودک ایجاد کند. بدن نوزادان به دلیل درصد بالاتر آب نسبت به بزرگسالان و همچنین ذخایر کمتر مایعات، بسیار حساستر است. به همین دلیل والدین باید با علائم کمآبی بدن در نوزادان آشنا باشند و بدانند چه زمانی مراجعه به پزشک ضروری است.
کمآبی زمانی رخ میدهد که میزان مایعات از دسترفته بدن بیشتر از مقدار دریافتی باشد. این وضعیت ممکن است در اثر اسهال، استفراغ، تب، تغذیه ناکافی یا گرمای زیاد ایجاد شود. شناخت نشانههای اولیه میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند.
کمآبی بدن در نوزادان چگونه ایجاد میشود؟
در نوزادان، تعادل مایعات بسیار ظریف است. حتی یک دوره کوتاه اسهال یا استفراغ میتواند باعث کاهش سریع آب بدن شود. همچنین در هفتههای اول تولد، اگر نوزاد شیر کافی دریافت نکند، در معرض کمآبی قرار میگیرد.
از شایعترین دلایل کمآبی در نوزادان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اسهال عفونی
- استفراغ مکرر
- تب بالا
- شیر خوردن ناکافی
- تعریق زیاد در هوای گرم
- تاخیر در شروع شیردهی پس از تولد
نوزادان نمیتوانند مانند کودکان بزرگتر احساس تشنگی را بیان کنند، بنابراین والدین باید با دقت تغییرات رفتاری و جسمی را زیر نظر داشته باشند.
مهمترین علائم کمآبی بدن در نوزادان
شناخت علائم کمآبی بدن در نوزادان نقش حیاتی در پیشگیری از عوارض دارد. این علائم ممکن است خفیف شروع شوند اما به سرعت تشدید شوند.
۱. کاهش تعداد پوشک خیس
یکی از اولین نشانهها، کاهش ادرار است.
اگر نوزاد کمتر از ۵ تا ۶ پوشک خیس در روز داشته باشد، باید وضعیت او بررسی شود. ادرار تیرهتر از حد معمول نیز میتواند نشانه هشدار باشد.
۲. خشکی دهان و لبها
دهان خشک، نبود بزاق کافی و ترک خوردن لبها از علائم مهم کمآبی هستند. زبان ممکن است چسبناک یا بیلعاب به نظر برسد.
۳. گریه بدون اشک
در نوزادان بزرگتر از چند هفته، گریه بدون اشک میتواند نشانه کاهش مایعات بدن باشد.
۴. فرورفتگی ملاج (قسمت نرم بالای سر)
ملاج نوزاد در حالت طبیعی کمی نرم و همسطح جمجمه است. در کمآبی شدید، این ناحیه ممکن است فرو رفته به نظر برسد که نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
۵. بیحالی و خوابآلودگی غیرطبیعی
نوزادی که کمآب شده است ممکن است کمتر واکنش نشان دهد، بیحال باشد یا تمایل کمتری به شیر خوردن داشته باشد.
۶. کاهش خاصیت ارتجاعی پوست
اگر پوست شکم یا ران نوزاد به آرامی کشیده شود و دیر به حالت اولیه بازگردد، میتواند نشانه کمآبی باشد.
۷. کاهش وزن ناگهانی
در موارد شدید، کاهش وزن سریع ممکن است رخ دهد که باید توسط پزشک ارزیابی شود.
چه زمانی کمآبی خطرناک میشود؟
کمآبی خفیف ممکن است با افزایش شیردهی یا مایعات خوراکی اصلاح شود، اما در موارد متوسط تا شدید، نیاز به درمان فوری وجود دارد. اگر نوزاد علائم زیر را داشت، مراجعه فوری به پزشک ضروری است:
- تب بالا همراه با بیحالی
- ادرار نکردن برای بیش از ۸ ساعت
- استفراغ مداوم
- اسهال شدید
- تغییر رنگ پوست به خاکستری یا رنگپریده
در موارد شدید، ممکن است نیاز به بستری و دریافت مایعات وریدی وجود داشته باشد.
راههای پیشگیری از کمآبی بدن در نوزادان
خوشبختانه با رعایت چند نکته ساده میتوان احتمال کمآبی را به حداقل رساند.
۱. شیردهی منظم و کافی
در ماههای اول زندگی، شیر مادر بهترین منبع تأمین مایعات است. شیردهی بر اساس تقاضای نوزاد و حداقل ۸ بار در روز توصیه میشود.
۲. توجه به علائم اولیه بیماری
در صورت شروع اسهال یا استفراغ، باید دفعات شیردهی افزایش یابد و وضعیت نوزاد دقیقتر تحت نظر قرار گیرد.
۳. کنترل دمای محیط
از پوشاندن لباس بیش از حد یا قرار دادن نوزاد در محیط بسیار گرم خودداری شود. دمای مناسب اتاق بین ۲۲ تا ۲۴ درجه سانتیگراد توصیه میشود.
۴. مراجعه سریع در صورت نگرانی
اگر والدین درباره میزان شیر خوردن یا علائم نوزاد شک دارند، مشورت با پزشک بهترین اقدام است.
۵. استفاده از محلولهای خوراکی در صورت تجویز پزشک
در برخی موارد اسهال، پزشک ممکن است محلول خوراکی جبران مایعات تجویز کند. استفاده خودسرانه توصیه نمیشود.
تفاوت کمآبی خفیف و شدید
کمآبی خفیف معمولاً با کاهش خفیف ادرار و کمی بیقراری همراه است و با افزایش مایعات قابل جبران است.
اما کمآبی شدید میتواند باعث افت فشار خون، اختلال در عملکرد کلیه و حتی شوک شود.
به همین دلیل آگاهی والدین و اقدام بهموقع اهمیت زیادی دارد.
نقش والدین در پیشگیری
مهمترین نقش والدین، مشاهده دقیق تغییرات کوچک در رفتار و وضعیت جسمی نوزاد است. ثبت تعداد پوشکهای خیس، توجه به دفعات شیردهی و بررسی سطح هوشیاری کودک میتواند کمککننده باشد.
اطمینان از تغذیه کافی مادر شیرده نیز در پیشگیری از کمآبی نوزاد نقش دارد، زیرا کیفیت و میزان شیر تحت تأثیر وضعیت جسمی مادر قرار میگیرد.
جمعبندی
علائم کمآبی بدن در نوزادان ممکن است در ابتدا خفیف باشند، اما به سرعت پیشرفت کنند. کاهش تعداد پوشک خیس، خشکی دهان، بیحالی، گریه بدون اشک و فرورفتگی ملاج از مهمترین نشانهها هستند. پیشگیری با شیردهی منظم، توجه به علائم بیماری و کنترل دمای محیط امکانپذیر است.
در صورت مشاهده علائم هشدار، مراجعه سریع به پزشک میتواند از بروز عوارض جدی جلوگیری کند. آگاهی و اقدام بهموقع، مهمترین ابزار والدین برای حفظ سلامت نوزاد است.